راه‌اندازی کتـابخانه خلیج‌فارس به کوشش محقق خلیج‌فارس

احمد اقتداری محقق آثار مربوط به خلیج فارس، کتابخانه اختصاصی خود را شامل کتاب و اسناد و نقشه های تاریخی به مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی اهدا کرد.   این مجموعه مشتمل بر هزاران جلد کتاب و مجله و اسناد و عکس و نقشه‌های تاریخی است که در نهم آذر ماه 1387 به بخش مجموعه‌های اهدایی آن مرکز انتقال یافت و به جهت اختصاصی بودن گنجینه، به نام «کتابخانه خلیج‌فارس» نامگذاری شد.

  اقتداری که عمری را به تحقیق و تألیف و تصنیف دربارۀ تاریخ و فرهنگ کـرانه‌ها و جزایر خلیج‌فارس سپری کرده و به خلق آثـار گرانبهای بسیار توفیق یافته است، به میل و رغبت خویش هر هفته روزهای شنبه، دوشنبه و چهارشنبه (سـاعت 10 تا 14:30) در دفتری که در کنار «کتابخانه خلیج فارس» به وی اختصاص داده شده، حضور می‌یابد و علاقه‌مندان مربوط به مسائل خلیج‌فارس می‌توانند از محضر او بهره‌مند شوند.

 چندی پیش دکتر کیانوش کیانی هفت لنگ رئیس پژوهشکده ابوریحان بیرونی و مدیر دانشنامه خلیج فارس در مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، طرح حمایت از پایان‌نامه‌های دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری دربارۀ خلیج‌فارس را به شرح اعلام کرده بود.   این مرکز همچنین کار تدوین دانشنامۀ خلیج‌فارس را آغاز کرده است

فرقه دموکرات آذربایجان و فرمان استالین

روز ۲۱ شهريور ۱۳۲۴ دولت ايران در يادداشتى اعتراض آميز به نمايندگان سه دولت انگليس، روسيه و امريکا خواستار خروج بى قيد و شرط نيروهايشان از ايران شد.

  تنها 10 روز پس از پايان جنگ جهانى دوم (ارديبهشت 1324) دولت ايران طى يادداشتى پيروزى متفقين را به سه کشور آمريکا، شوروى و انگليس تبريک گفت و يادآورى کرد که پس از پايان جنگ در اروپا، ديگر لزومى به باقى ماندن نيروهاى متفقين در ايران نيست و بهتر است اين نيروها هر چه زودتر خاک ايران را ترک کنند. هر چند اين يادداشت بى‌پاسخ ماند اما در کنفرانس پوتسدام در تيرماه 1324،‌ استالين، ترومن و چرچيل در اعلاميه نهايى موافقت کردند که قواى متفقين تهران را تخليه کنند و در کنفرانس وزراى خارجه سه کشور آمريکا، شوروى و انگليس براساس يک پيمان سه جانبه قرار شد تا 12 اسفند 1324 اين نيروها خاک ايران را ترک کنند. اما هنوز يک روز از صدور اين پيمان نگذشته بود که شبه نظاميان مسلح با رهبرى فردى به نام سيد جعفر پيشه‌ورى و با پشتيبانى ارتش سرخ، کليه مراکز دولتى و پاسگاه‌هاى ژاندارمرى رادر شهرهاى آذربايجان اشغال و فرقه دموکرات آذربايجان را ايجاد کردند

ادامه نوشته

آل اخشيد

آلِ اَخْشید، اخشیدیان یا اخشیدیبّه، سلسله‎ای از فرمانروایان فَرْغَانه که میان سالهای 323-358ق/935-969م به تفاریق بر مصر و شام فرمان راندند.
وجه تسمیه: اَخْشَید شکل سغدیِ واژه‎ای ایرانی است که در اوستا به صورت خْشَیْتَه دیده می‎شود و آن را به معنی نورانی می‎دانند. اِشپولر و گِرشِویچ ریشة آن را از واژة فارسی باستانی خشایثیه به معنی فرمانروا آورده‎اند . کریستن سن واژة برگرفته از خشایثیه به مفهوم شاه را گونة دیگری از واژة «شاذ» برگرفته از خشایثیه به مفهوم شاه را گونة دیگری از واژة اخشید دانسته است . ابوحیّان توحیدی واژة اخشاذ را به جای اخشید به کار برده و ابن‎خردادبه  این واژه را در زمرة لقب شاهان محلّی فرغانه برشمرده است (ص 40). همچنین، این واژه در سغدی به معنی «سَروَر»، «خداوندگار» و در نوشته‎های کهن اسلامی (ابن‎کثیر، 11/215؛ صَفَدی، الوافی، 3/171) لقب فرمانروایان ایرانی سغد و فرغانه در دوره‎های پیش از اسلام و آغاز اسلام است (قس: مینورسکی، حاشیة حدودالعالم، 355؛ زَبیدی، 2/343؛ یوستی، 141).
ارزیابی مآخذ: ارزنده‎ترین منابع این دوره کتاب‎الولاه و کتاب‎القضاه ابوعمر محمدبن‎یوسف کِنْدی (د 350ق/961م)، نویسندة معاصر اِخشیدیان است. این کتاب به وسیلة روؤن گِست ، خاورشناس انگلیسی، در 1912م منتشر شده است. ولاه کندی تاریخ مصر را از پیروزی اسلام تا روزگار انوجوربن‎اخشید (د 335ق/946م) در بردارد. ابن‎زُوْلاق (د 387ق/997م)، محمد قُضاعی (د 454ق/1062م)، ابن‎دُقْماق (د 809ق/1406م)، احمدبن‎عبدالله اوحدی (د 811ق/1408م)، احمدبن‎علی‎مقْریزی (د 845ق/1441م) و جلال‎الدین سیوطی (د 911ق/1505م) از کتاب او استفاده کرده‎اند

ادامه نوشته

بانک جهانى براى دومين بار: سال ۲۰۰۹ سال بدى خواهد بود

رابرت زولیک، رئیس بانک جهانی که در چین به سر می­برد، اعلام کرد، سال آینده سالی بسیار سخت خواهد بود و کشورهای جهان مجبورند از بسیاری از برنامه­های خود صرف نظر کنند.

  زولیک همچنین گفت: «آنچه بیش از همه نگران کننده است این است که بحران جهانی بر فقیرترین کشورهای جهان اثر بگذارد. آن گاه در این کشورها بیکاری خیلی زود رشد می­کند و این می­تواند به برخوردهای اجتماعی و سیاسی منجر شود.»   رئیس بانک جهانی همچنین از تاثیر بحران اقتصادی بر کشورهای توسعه یافته که می­تواند باعث افزایش موج بیکاری شود و آنها را در تعامل با اقتصاد جهانی با چالش مواجه سازد ابراز نگرانی کرد و از آنها خواست برای متوقف شدن بحران دست به اقدام­های جدی­تری بزنند.   وی درباره دیدارش با رهبران چین نیز گفت: «در چین من با رهبران این کشور درباره بحران اقتصادی و اهمیت مقاومت در برابر آن برای سپری کردن بحران اقتصاد جهانی بحث و تبادل نظر کردیم. مهمترین چیز در چین این است که به رغم عدم وجود استقرار اقتصادی در این مرحله از بحران اقتصاد جهانی این کشور بتواند به رشد اقتصادی خود ادامه دهد. کاهش تجارت بین­المللی چین برای جهان به هیچ وجه قابل قبول نخواهد بود و من از این که دولت چین تمام تلاش خود را به کار گرفته تا با این بحران به طور قاطع برخورد کرده و رشد اقتصادی خود را حفظ کند، تقدیر می­کنم. حفظ رشد تولید ناخالص داخلی این کشور طی ماه­های آینده اهمیت بسیاری برای جهان دارد.»

ادامه نوشته

آسوریان

آسوریان، یکی از گروههای قومی ساکن در ایران و برخی کشورهای دیگر که هویت، فرهنگ و تاریخ مختص به خود دارند. جمعیت آسوریان جهان را بین 000‘300 تا حدود یک میلیون نفر تخمین زده‎اند که در ایران، عراق، ترکیه، سوریه، اردن، لبنان، ایالات متحدة امریکا، اتحاد جماهیر شوروی و برخی از کشورهای اروپایی زندگی می‎کنند (دایره‎المعارف بزرگ شوروی؛ آمریکانا، ذیل نستوری گری ؛ کلارک، ). آسوریان ایران تا پیش از انقلاب بین 000‘70 تا 000‘90 نفر  بوده‎اند.
آسوریان ایران بیشتر ساکن تهران و ارومیه‎اند و در اهواز، باختران، همدان، قزوین، اصفهان، تبریز، و سلماس نیز زندگی می‎کنند. بجز ایران، مناطق کوهستانی کردستان عراق و ترکیه هم از مراکز تجمّع سنتی و مهم آسوریان است . با اینهمه، پاتریارک یا اسقف اعظم آسوریان مقیم ایالات متحدة آمریکاست
شواهد زبان‎شناسی و مردم‎شناسی طبیعی یا زیستی ثابت می‎کند که آسوریان، مسیحیان سریانی‎زبان و از خانوادة سامی‎اند و با اینکه اختلاط با مردمان دیگر، تغییراتی در ساختمان جسمانی ایشان به وجود آورده، اما گروههای اصیل‎تر، شکل و خصوصیات سامی خود را حفظ کرده‎اند . اینان از دیرباز به اعتقاد نستوری پای‎بند بوده‎اند، لیکن در میان آنان آسوریان یعقوبی مونوفیزیت  و گروهی وابسته به کلیسای کاتولیک رم ـ که خویشتن را کلدانی  می‎خوانند ـ و اندکی ارتودُکس یونانی و پروتستانت انجیلی نیز یافت می‎شود. به علاوه، در حوالی سلماس آسوریانی زندگی می‎کنند که یهودی‎اند و به لهجة خاص خود، آرامی یهودی سخن می‎گویند، اما اینان همگی سابقة تاریخی مشترک دارند و اختلافات اعتقادیشان بعداً بروز کرده است (بجز آسوریان یهودی، که اطلاع درستی از سابقة تاریخی آنان در دسترس نیست).

ادامه نوشته

آل کرت

آلِ کَرْت، سلسله‌ای از پادشاهان محلی ایران که طی سالهای 643 تا 783ق/1245 تا 1381م بر بخشی از نواحی خاوری فلات ایران فرمان راندند. متصرفات آنان گاهی همۀ سرزمینهای خاوری خراسان و نیز افغانستان، سیستان و کرانه‌های سند را در بر می‌گرفت. پایتخت این سلسله همواره هرات بود.
سابقه تاریخی: به گفتۀ برخی از مورخان، نسب آل کرت به سنجر سلجوقی می‌پیوندد. تاریخ‌نویسان این پیوند را از طریق فرمانروایان عوری دانسته‌اند. ربیعی پوشنگی (د 702ق/1302م)، شاعر دربار این خاندان، خطاب به ملک فخرالدین، یکی از ملوک این سلسله، گوید
قاعـــدۀ دودۀ سنجـر تویـــی واسطــۀ مُلک سکندر تویــی
دودۀ سنجر ز تو خواهد نوید ملک سکندر به تو دارد امیـد
لیکن در این انتساب تردیدهایی هست. نخستین فرد شناخته شدۀ این خاندان، عزّالدّین عمر مَرغنی (مَرغینی) است که با برادرش تاج‌الدین عثمان مرغنی از مقربان سلطان غیاث‌الدّین غوری بودند. عزّالدّین هنگامی که وزارت غیاث‌الدین را برعهده داشت (اسفزاری، 1/403)، تاج‌الدین را به کوتوالی دژ خیسار برگماشت و حکومت هرات را خود به دست گرفت. چون تاج‌الدین درگذشت، ولایت غور به فرزندش ملک رکن‌الدین خَیْسار واگذار شد (سیفی هروی، 144-145؛ اسفزاری، 1/404). در زمان حکومت رکن‌الدین خیسار سپاهیان مغول به خراسان حمله بردند و پس از فتح شهرها و قلعه‌های آن دیار، آهنگ تسخیر قلعۀ خیسار، مقرّ رکن‌الدین، کردند. برخی از مشاوران چنگیز دشواری تسخیر آنجا را به وی گوشزد کرده، او را از این کار باز داشتند

ادامه نوشته

انقلاب جهانى

مهمترین ویژگی روزی که توسط سازمان ملل به عنوان روز حقوق بشر نامگذاری شده است، ایده حقوق بین المللی است. یعنی حقوقی که به همگان تعلق دارد. 60 سال پیش در تاریخ 10 دسامبر سال 1948، سازمان ملل این روز را به عنوان روز جهانی حقوق بشر اعلام کرد.

حقوق بشر به گروهی خاص و یا کشورهای یک منطقه بستگی ندارد. حقوق بشر توسط قراردادهای اجتماعی به شهروندان اعطا نمی شود.

 

به بیان درست تر، از آنجا که حقوق بشر جهانی است، به تمام انسانهای جهان تعلق دارد. هر کدام از ما باید از وجود حقوق بشر بهره مند شویم.

 

مسلما می توانیم رد پای حقوق بین الملللی را در تفکرات قرن هفدهم در انگلستان در مورد قوانین طبیعی پیدا کنیم. این مفهوم در سال 1789 در فرانسه مورد استفاده قرار گرفت و همچنین توانست تفکرات برخی در بریتانیا را در نیمه دوم قرن هجدهم بر ضد برده داری تغییر دهد و اولین اقدامات را جهت حقوق بشر به اجرا درآورد.

 

اعلام مسئله حقوق بشر یک گام بسیار مثبت به جلو بود، چراکه دولت های جهان، از جمله عربستان سعودی و دولت آپارتاید افریقای جنوبی به این توافق رسیدند که این حقوق باید در راس قدرت ها نیز به اجرا درآید

ادامه نوشته

ایلخانان مغول

ايلْخانيان‌، عنوان‌ سلسله‌اي‌ از فرزندان‌ چنگيزخان‌ مغول‌. اگر تاريخ‌ ورود هولاگوخان‌ به‌ سمرقند را سرآغاز فرمانروايى‌ اين‌ سلسله‌ بدانيم‌، ايشان‌ از 653ق‌/1255م‌ تا مرگ‌ ابوسعيد بهادرخان‌ در 736ق‌/1336م‌ بر ايران‌ فرمان‌ راندند، در حالى‌ كه‌ حكومت‌ ناپايدار و محدود شاهزادگانى‌ از خويشان‌ و فرزندزادگان‌ چنگيز و اميرزادگان‌ آنان‌ بر بخشهايى‌ از ايران‌ و عراق‌ عرب‌ تا اواخر سدة 8ق‌/14م‌ به‌ درازا كشيد .

عنوان‌ ايلخان‌ مركب‌ است‌ از دو واژة تركى‌ ايل‌ و خان‌. ايل‌ در آغاز يك‌ واحد سياسى‌ سازمان‌ يافته‌ بود كه‌ توسط فرمانروايى‌ مستقل‌ اداره‌ مى‌گرديد، اما بعدها به‌ معناي‌ قلمرو، قبيله‌ و اتحادية قبايل‌ به‌ كار رفته‌، و با مفهوم‌ واپسين‌ به‌ زبان‌ مغولى‌ درآمده‌، و در آن‌ زبان‌ تنها معناي‌ صلح‌ و آشتى‌ داشته‌ است‌؛ و خان‌ كه‌ در زبانهاي‌ گوناگون‌ تركى‌ و ميزبان‌ به‌ صورتهاي‌ قان‌، قاآن‌ و خاقان‌ نيز ثبت‌ شده‌، به‌ معناي‌ فرمانرواي‌ ايل‌، فرمانرواي‌ اتحادية قبايل‌ و شاه‌ آمده‌ است‌ , اگرچه‌ هر دو بخش‌ِ واژة مركب‌ ايلخان‌، تركى‌ است‌ و هر دو بخش‌ آن‌ به‌ زبان‌ مغولى‌ نيز درآمده‌، اما به‌ صورت‌ مركب‌ در هيچ‌يك‌ از آن‌ دو زبان‌ پيشينه‌اي‌ ندارد، و بى‌گمان‌ از زبان‌ فارسى‌ به‌ آن‌ دو راه‌ يافته‌ است‌. ايلخان‌ در تركى‌ كاربرد فراوان‌ و در مغولى‌ كاربرد بسيار نادر داشته‌ است.‌

.دولت‌ ايلخانيان‌ كه‌ بيش‌ از يك‌ قرن‌ و نيم‌ بر بخش‌ اعظم‌ ايران‌ و آسياي‌ صغير و گاه‌ تا شام‌ فرمان‌ مى‌راند، با قدرت‌يابى‌ هولاگوخان‌ آغاز مى‌شود كه‌ به‌ دستور برادرش‌ منگكه‌1 (منگو) قاآن‌ مأمور تكميل‌ فتوحات‌ مغول‌ در غرب‌ شد و طى‌ 10 سال‌ تاخت‌ و تاز، فتوحات‌ پيشين‌ را تثبيت‌ و تكميل‌ كرد. او اسماعيليان‌ الموت‌ و ميمون‌ دژ را برانداخت‌ و به‌ خلافت‌ 525 سالة عباسيان‌ خاتمه‌ داد و از عراق‌ تا دمشق‌ را تسخير كرد؛ اما سپاهى‌ كه‌ در شام‌ گمارد، از پس‌ مماليك‌ مصر بر نيامدند و شام‌ را رها كردند. هولاگو در اواخر عمر دچار دشمنى‌ قوي‌ پنجه‌ چون‌ بركه‌، خان‌ِ مسلمان‌ِ اردوي‌ زرين‌ شد و با آنكه‌ يك‌ بار لشكر او را شكست‌ داد، ولى‌ نتوانست‌ پيشروي‌ كند و چندي‌ بعد در 663ق‌ درگذشت‌

ادامه نوشته

پانصد سال حیات فرهنگی غرب

کتاب پانصد سال حیات فرهنگی غرب -اثر ژاک برزون -ترجمه ابوتراب سهراب -نشر نگاه

   "پانصد سال حیات فرهنگی غرب" سیر تطور اندیشه و فرهنگ و تحولات سیاسی و اجتماعی ناشی از آن را از سال 1500 میلادی روایت و تحلیل کرده است.

  این کتاب تنها به ذکر وقایع و شرح گرایش های فرهنگی این دوره محدود نمی شود و در بارزترین شکل به شخصیت های مهم و موثر در این پنج سده نیز می پردازد. در آغاز از لوتر، لئوناردو، رابله و روبنس سخن به میان می آید اما به مارگریت ناوار، ماری دوگورنی، کریستینای سوئدی و... نیز می رسد و این شخصیت ها را در مقام اشخاص - و نه صرفا بازیگران تاریخ فرهنگی جهان - معرفی می کند.

  نویسنده همچنین در لابلای صفحات کتاب گفتارها و نقل قول هایی از آثار یا سخنان شخصیت های همان دوره را متناسب با شرحی که از تاریخ آن دوره می دهد، گنجانده و به نوعی سندی برای آنچه نقل و تحلیل کرده ارائه داده است. نکته مهم تر درباره این اثر نقش آفرینی نویسنده نه صرفا به عنوان مورخ که به عنوان مفسر است. ژاک برزون تنها روایتگر تاریخ نیست بلکه با طرح مسئله های گوناگون، چرایی و چگونگی وقوع تحولات و اهدافی را که به دگرگونی های فکری و فرهنگی منجر شده تبیین می کند.

ادامه نوشته